طرح پانزیمقالات ارز دیجیتالمیم کوین

طرح پانزی (Ponzi Scheme) چیست و چگونه قابل تشخیص است؟

پس از رکود اقتصادی اخیر در دنیا، اخبار مربوط به طرح‌های پانزی و داستان‌های کلاهبرداری با این شیوه، بسیار بیشتر از گذشته در رسانه‌ها شنیده شد. کلاهبرداری‌های چند میلیون دلاری از سرمایه‌گذاران برجسته که از طریق چنین طرح‌هایی به وقوع می‌پیوست، حساسیت‌های زیادی را برانگیخت. همچنین، با بیشتر شدن استفاده از ارزهای دیجیتال، طرح‌های جدید کلاهبرداری که در قالب این ارزها رخ می‌داد، باعث متنوع‌تر شدن روش‌های این کلاهبرداری‌ها شد. منظور از طرح پانزی چیست؟ در این مطلب قصد داریم به معرفی نحوه کار طرح‌های پانزی پرداخته و معروف‌ترین کلاهبرداری‌ها با این شیوه را مطرح کنیم. همچنین، راه‌هایی را که برای تشخیص این نوع کلاهبرداری‌ها وجود دارد، بررسی کرده و در نهایت موضوع پانزی بودن یا نبودن ارزهای دیجیتال را شرح می‌دهیم. تا پایان مقاله همراه ما باشید.

 

طرح پانزی (Ponzi) چیست؟

طرح پانزی یک کلاهبرداری در سرمایه‌گذاری است که در آن به مشتریان وعده داده می‌شود که در ازای میزان سرمایه‌گذاری در این طرح، می‌توانند سود زیادی را بدون هیچ ریسکی دریافت کنند. در این طرح کلاهبرداری، از سرمایه‌گذاران دعوت می‌شود که پول خود را در صندوقی قرار دهند و منتظر بازده بالای آن باشند. در حقیقت، در طرح پانزی اصلا سرمایه‌گذاری انجام نمی‌شود. بلکه از اصل سرمایه هر کس یا سرمایه نفرات جدید، سودی به نفرات قبلی پرداخت می‌شود و به همین شکل این روند ادامه پیدا می‌کند تا دیگر نفر جدیدی برای جذب وجود نداشته باشد. بعد از جمع شدن مقدار قابل‌توجهی از سرمایه، این طرح به‌طور کلی از بین می‌رود و فردی که سرمایه‌ها را جمع کرده ناپدید می‌شود.

معمولا برای ایجاد اعتماد و رونق این طرح‌ها، بازه سوددهی کوتاه و نرخ آن بالا است و به نفرات ابتدایی در زمان مقرر پرداخت می‌شود. همین امر باعث می‌شود سرمایه‌گذاران اولیه با توجه به درآمد خوبی که به دست می‌آورند، نفرات دیگری را برای عضویت در این طرح دعوت کرده و به رشد این مسیر کمک کنند.

 

تاریخچه طرح پانزی

اصطلاح «طرح پانزی» پس از کلاهبرداری شخصی به نام چارلز پانزی (Charles Ponzi) در سال ۱۹۱۹ ابداع شد. با این حال، اولین نمونه‌های ثبت‌شده از این نوع کلاهبرداری‌های سرمایه‌گذاری را می‌توان از اواسط دهه ۱۸۰۰ میلادی جستجو کرد که در آلمان و ایالات متحده رخ داده است. طرح اصلی چارلز پانزی در سال ۱۹۱۹ معطوف به خدمات پستی ایالات متحده بود. این طرح ابتدا بر اساس خریدوفروش همزمان کوپن‌های بین‌المللی تمبر پستی شکل گرفت، اما خیلی زود پول سرمایه‌گذاران را برای پشتیبانی از پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قبلی و خودش استفاده کرد.

چارلز پانزی تحت‌عنوان شرکت خود (Securities Exchange Company)، وعده بازگشت ۵۰ درصد سرمایه در ۴۵ روز یا ۱۰۰ درصد آن در ۹۰ روز را می‌داد. او به‌دلیل موفقیتی که در اجرای این طرح داشت، توانست به‌سرعت سرمایه‌گذاران زیادی را جذب کند. این طرح تا آگوست سال ۱۹۲۰ ادامه داشت تا اینکه روزنامه Boston Post شروع به تحقیق درباره این شرکت کرد. در نتیجه‌ی تحقیقات، آقای پانزی در ۱۲ آگوست ۱۹۲۰ توسط مقامات فدرال دستگیر شده و به چندین فقره کلاهبرداری متهم شد.

 

نحوه کار طرح پانزی چگونه است؟

طرح پانزی ادعا می‌کند که یک فرصت سرمایه‌گذاری است، اما در واقع هیچ نوعی از سرمایه‌گذاری در آن اتفاق نمی‌افتد. اغلب اوقات افرادی که این طرح را ایجاد می‌کنند، می‌گویند کسب‌وکار آن‌ها سرمایه‌گذاری در چیزی است که نمی‌توان به‌راحتی توضیح داد. در واقع این کسب‌وکارها قانونی نیستند و هیچ سندی برای سرمایه‌گذاران وجود ندارد که سرنوشت پول آن‌ها را مشخص کند. یک طرح پانزی از پول سرمایه‌گذاری‌شده توسط شرکت‌کنندگان جدید برای پرداخت سود و اصل پول نفرات قبلی استفاده می‌کند. به همین دلیل، جذب سرمایه‌گذار جدید باید به‌طور دائم ادامه داشته باشد. اگر این روند متوقف شود، دیگر پرداخت پول نفرات موجود غیرممکن است. در نهایت با پایان یافتن استقبال افراد جدید برای سرمایه‌گذاری، این طرح از بین خواهد رفت و کلاهبردار با سرمایه‌های جمع‌شده، ناپدید می‌شود.

نحوه کار طرح پانزی چگونه است؟
نحوه کار طرح پانزی چگونه است؟

 

در این طرح برای جذب مردم، به آن‌ها وعده سودهای هنگفت داده می‌شود که در ابتدا امکان‌پذیر است. این موفقیت اولیه، باعث جلب‌نظر سرمایه‌گذاران جدید شده و چرخه دریافت سرمایه جدید و پرداخت سودهای قبلی را به جریان می‌اندازد. اگر سه اتفاق زیر رخ دهد، یک طرح پانزی موفق به نظر می‌رسد:

  • سرمایه‌گذاران جدید، دارایی‌های خود را وارد پروژه کنند.
  • سرمایه‌گذاران بلافاصله درخواست بازپس‌گیری سرمایه خود را نداشته باشند.
  • هر دو طرف معتقد باشند که سرمایه‌های اولیه خود را پس خواهند گرفت.

 

پروژه های پانزی چیست؟

از ابتدای پدید آمدن طرح پانزی، پروژه‌های کلاهبردارانه زیادی از این طرح استفاده کردند و تا سال‌های سال میلیون‌ها دلار از سرمایه مردم را بالا کشیدند. در ادامه به چند پروژه معروف پانزی اشاره می‌کنیم:

  • برنی مدوف (Bernie Madoff): این پروژه طولانی‌ترین طرح پانزی اجراشده تاکنون است. به مدت ۲۰ سال، سرمایه‌گذاران ۱۷/۵ میلیارد دلار به شرکت سرمایه‌گذاری مدوف ریختند. مدوف با استفاده از بودجه سرمایه‌گذاران جدید، سود بالاتر از معمول پرداخت می‌کرد. در نهایت، بحران مالی سال ۲۰۰۸ تقلب او را برملا کرد. سرمایه‌گذاران سعی داشتند دارایی‌های خود را که ۷ میلیارد دلار بود، برداشت کنند. اما دارایی خالص موجود در شرکت فقط ۳۰۰ میلیون دلار بود و مدوف نمی‌توانست سرمایه شرکت‌کنندگان را پرداخت کند. او در سال ۲۰۰۹ مجرم شناخته شده و به ۱۵۰ سال زندان محکوم شد. مدوف قبل از دستگیری، رئیس NASDAQ بود و شهرت بالایی داشت.
  • JSG Capital Investments: دو شخص کالیفرنیایی که از طریق سرمایه‌گذاری در سهام، قبل از عرضه اولیه آن وعده سود بالایی را به شرکت‌کنندگان داده بودند، در حقیقت یک طرح پانزی را اجرا کردند. در صورتی که این طرح یک سرمایه‌گذاری واقعی نبود.
  • آلن استنفورد (Allen Stanford): در حالی که سرمایه‌گذاران هنوز از پیامد پرونده مدوف رنج می‌بردند، طرح پانزی دیگری به رهبری آلن استنفورد، بانک‌دار میلیاردر تگزاسی، لو رفت. او در مدت یک دهه، ۸ میلیارد دلار از فروش گواهی‌های سپرده جعلی در بانک خود، جمع‌آوری کرد.

 

چگونه یک طرح پانزی را تشخیص دهیم؟

بیشتر طرح‌های پانزی دارای ویژگی‌های مشترکی هستند. برای تشخیص طرح‌های پانزی باید دنبال این علائم هشداردهنده باشید:

  • بازده بالا با ریسک پایین یا بدون ریسک: تمام سرمایه‌گذاری‌ها دارای درجاتی از ریسک هستند و سرمایه‌گذاری‌هایی که بازده بالاتری دارند، معمولا دارای ریسک بیشتری هستند. نسبت به هرگونه فرصت تضمین‌شده سرمایه‌گذاری بسیار مشکوک باشید.
  • بازدهی بیش از حد مثبت: سرمایه‌گذاری‌ها به مرور زمان بالا و پایین می‌شوند. در مورد هرکدام از سرمایه‌گذاری‌ها که به‌طور منظم و بدون در نظر گرفتن شرایط کلی بازار، بازدهی مثبتی دارند، مشکوک باشید.
  • سرمایه‌گذاری‌های ثبت‌نشده: طرح‌های پانزی به‌طور معمول در کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) یا قانون‌گذاران ایالتی ثبت نشده است. ثبت شدن بسیار مهم است. زیرا دسترسی سرمایه‌گذاران به اطلاعات مربوط به مدیریت شرکت، محصولات، خدمات و امور مالی را فراهم می‌کند.
  • استراتژی‌های مخفی و پیچیده: اگر یک طرح سرمایه‌گذاری را درک نمی‌کنید یا قادر به کسب اطلاعات درباره آن‌ نیستید، از سرمایه‌گذاری در آن اجتناب کنید.
  • مشکل در مدارک: خطا در صورت‌حساب ممکن است نشانه عدم سرمایه‌گذاری وجوه، طبق وعده قبلی باشد.
  • مشکل در دریافت پول: اگر مبلغی دریافت نکردید یا برای گرفتن وجوه خود به دردسر افتادید، مشکوک شوید. تبلیغ‌کنندگان طرح پانزی گاهی اوقات سعی می‌کنند با وعده دریافت سود بالاتر، شرکت‌کنندگان را از دریافت پول خود منصرف کنند.

 

تفاوت طرح پانزی و هرمی چیست؟

بسیاری از افراد طرح‌های پانزی را با طرح‌های هرمی کاملا یکسان می‌دانند. با ابن حال، این دو طرح با وجود شباهت‌هایی که دارند، کاملا یکسان نیستند. اگر به سازمان و متدولوژی پشت یک طرح پانزی توجه کنید، مطمئنا یک ساختار مثلثی دارد. طراح این طرح پانزی در بالاترین جایگاه قرار دارد و در پله‌های پایین‌تر سرمایه‌گذاران به‌ترتیب اضافه می‌شوند. با این وجود، تفاوت‌های اساسی بین نحوه اجرای طرح‌های کلاسیک هرمی و طرح‌های پانزی وجود دارد. تفاوت اصلی بین طرح هرمی و طرح پانزی این است که در طرح پانزی، تنها از شما خواسته می‌شود که روی چیزی سرمایه‌گذاری کنید و هیچ اقدام دیگری لازم نیست انجام دهید. اما در یک شرکت هرمی شما باید فعالیت بیشتری داشته باشید و خودتان پول به دست آورید. همچنین با جذب افراد جدید، مبلغی از سود آن‌ها به شما خواهد رسید.

این تفاوت شاید اندک به نظر برسد، اما نکته قابل‌توجه این است که برخلاف برنامه‌های هرمی، طرح‌های پانزی همیشه غیرقانونی هستند. برخی از مشاغل مشروع پیرامون ایده هرمی وجود دارند، ولی ماهیت طرح پانزی لزوما متکی به کلاهبرداری است. با این وجود، برخی از افراد همچنان از این دو واژه به‌جای یکدیگر استفاده می‌کنند.

تفاوت طرح پانزی و هرمی چیست؟
تفاوت طرح پانزی و هرمی چیست؟

آیا بیت کوین و ارزهای دیجیتال طرح پانزی هستند؟

برخی اعتقاد دارند که بیت کوین یک طرح پانزی بزرگ است، اما این موضوع درست نیست. بیت کوین یک ارز دیجیتال غیرمتمرکز است که امنیت آن توسط الگوریتم‌های ریاضی و رمزنگاری تأمین می‌شود و می‌توان از آن برای خرید کالا‌ها و خدمات استفاده کرد. در مورد این ارز دیجیتال، هیچ تضمینی برای سوددهی در بازه زمانی مشخصی وجود ندارد. همچنین، بازپس‌گیری ارز دیجیتال یا تبدیل آن به ارزی دیگر، در هر لحظه امکان‌پذیر است. پس با این ویژگی‌ها، بیت کوین و ارزهای دیجیتال در حالت کلی نمی‌توانند یک طرح پانزی باشند. درست مثل پول عادی، رمز ارزها هم می‌توانند برای طرح‌های پانزی یا سایر فعالیت‌های غیرقانونی مورد استفاده قرار بگیرند. اما این به‌معنای پانزی بودن این ارزها نیست.

 

طرح های کلاهبرداری پانزی در حوزه ارزهای دیجیتال

ارزهای دیجیتال به‌دلیل ویژگی‌هایی مثل دشوار بودن رهگیری تراکنش‌ها، عدم محدودیت جغرافیایی و عدم نیاز به شناسایی دقیق کاربران، بستر خوبی برای پیاده‌سازی و اجرای طرح‌های کلاهبرداری است. امروزه، طرح‌های پانزی هم معمولا از این موقعیت برای ایجاد طرح کلاهبرداری خود استفاده می‌کنند. در اینجا چند مورد از طرح‌های پانزی مربوط به ارزهای دیجیتال را معرفی می‌کنیم:

  • بیت کانکت (Bitconnect): این پروژه به‌عنوان یک بستر سرمایه‌گذاری و وام‌دهی ارز دیجیتال در سال ۲۰۱۷ بر سر زبان‌ها افتاد. در ژانويه سال ۲۰۱۸ با بررسی‌هایی که صورت گرفت، مشخص شد این پروژه یک طرح پانزی است. طبق سایت کوین رنکینگ، در عرض چند ساعت ارزش توکن این ارز، از ۴۰۰ دلار به ۷ دلار رسید و اکنون هیچ ارزشی ندارد.
  • استخراج ابری (Cloud Mining): بعضی از سایت‌ها با گرفتن پول از سرمایه‌گذاران و با وعده استخراج ارز دیجیتال با این پول‌ها، کلاهبرداری می‌کنند. در حقیقت از پول سرمایه‌گذاران جدید به سرمایه‌گذاران قدیمی سود پرداخت می‌کنند. سودهای تضمین‌شده و نامتعارف و همچنین نبود شفافیت در روند انجام کار، احتمال پانزی بودن ماینینگ را افزایش می‌دهد.
  • توکن‌های بی‌ارزش: بعضی سودجویان با تبلیغ‌های وسوسه‌کننده، سرمایه افراد را به‌صورت ارزهای دیجیتال معتبر مانند بیت کوین دریافت کرده و وعده پرداخت سودهای تضمینی را می‌دهند. اما در موعد پرداخت سود، آن را در قالب توکن‌های بی‌ارزش به حساب افراد واریز می‌کنند و امیدواری می‌دهند که در آینده این توکن‌ها ارزشمند می‌شود.

همچنین شیوه‌های کلاهبرداری دیگری هم در حوزه ارزهای دیجیتال قابل‌انجام است که گرفتار نشدن در آن‌ها نیازمند دقت‌نظر برای ورود به بخش‌های مختلف بازار ارزهای دیجیتال است.

 

کلام آخر

معمولا افرادی که در ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین سرمایه‌گذاری کرده یا در عرضه اولیه سکه (ICO) شرکت می‌کنند، نگران دو چیز هستند. مورد اول، بازگشت سرمایه (ROI) که نشان‌دهنده سود نهایی حاصل از سرمایه‌گذاری اولیه است و نگرانی بعدی به میزان ریسک سرمایه‌گذاری ارتباط دارد. زمانی‌که میزان ریسک خیلی بالا باشد، احتمال از دست رفتن تمام یا بخشی از سرمایه وجود دارد که منجر به ROI منفی می‌شود. به‌طور طبیعی هرکدام از سرمایه‌گذاری‌ها، دارای درجاتی از خطر است. با این حال، در مواردی که سرمایه‌گذار به‌طور غیرمنتظره درگیر طرح‌های پانزی یا هرمی می‌شود، این ریسک افزایش می‌یابد. بنابراین، توانایی شناسایی این طرح‌ها و درک نحوه عملکرد آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. ما در این مقاله از آکادمی رمز ارز سعی کردیم اطلاعات مناسبی درمورد طرح‌های پانزی و ویژگی‌های آن به شما ارائه دهیم. اگر تجربه یا سوالی درباره این موضوع دارید، در قسمت نظرات، با ما در میان بگذارید.

5/5 - (1 امتیاز)
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا